home  
 
 

biografie

 
  gedichten
 
  interview
 
  publicaties
 
  essay
 
  toneel
 
  verhalen
 
  contact
 

 

Walter Palm, een schrijver uit Curaçao

nederlands

papiaments engels



DUBBELSPEL EN OVERSPEL

                                          
“Dubbelspel” is de titel van een roman van de Curaçaose auteur Frank Martinus Arion. Het is een roman die veertig jaar geleden verschenen is, maar die nog steeds intrigeert, getuige de geslaagde literaire avond op 12 april 2013.

“Dubbelspel” is op het eerste gezicht een spannende dominowedstrijd. Twee duo’s van dominospelers komen tegen elkaar uit. Het ene duo bestaat uit Boeboe Fiel (taxichauffeur van beroep) en Manchi Sanantonio (deurwaarder). Dit duo komt uit tegen Chamon Nicolaas (huisjesmelker en afkomstig van een ander Antilliaans eiland Saba) en Janchi Pau (scharrelaar). Gemoedelijk en gebroederlijk spelen ze bij Boeboe thuis op zondagmiddag. De gehele roman speelt zich voornamelijk af op één dag, namelijk een zondag. Op de zondag van het boek gebeurt iets wonderlijks, want Boeboe en Manchi verliezen steeds. Eerst komen alleen de buren kijken naar de wedstrijd, maar als Boeboe en Manchi chronisch blijven verliezen komen mensen van heinde en verre kijken. Boeboe en Manchi krijgen wat in het Papiaments “sapatu” heet, een schoen dus, als teken van hun verpletterende nederlaag. Daarom worden er in de roman ook schoenen opgehangen in een boom.

Maar “Dubbelspel” kan ook gezien worden als een overspeldrama. Boeboe en Manchi zijn niet alleen in het dominospel maar zonder dat ze het weten, zijn ze ook in de liefde de tegenpartij van Janchi en Chamon. Boeboe's vrouw Nora heeft een heimelijke relatie met Chamon en Manchi's vrouw Solema heeft een buitenechtelijke verhouding met Janchi. Er zijn in “Dubbelspel” twee driehoeksrelaties, namelijk: Chamon-Nora-Boeboe en Manchi-Solema-Janchi.

Als Boeboe na afloop van de dominowedstrijd door een ongelukkige samenloop van omstandigheden, de heimelijke relatie ontdekt van zijn vrouw met Chamon wordt het bloedlink. Van gemoedelijkheid en broederlijkheid is geen sprake meer. Woedend stuift Boeboe af op Chamon. In dit handgemeen met Chamon komt Boeboe om het leven. Manchi pleegt nog dezelfde middag zelfmoord als hij gedeprimeerd thuis komt van de schandelijk verloren dominowedstrijd en bij thuiskomst een afscheidsbrief van Solema aantreft, waarin zij hem vertelt dat zij hem verlaten heeft. Chamon en Manchi zijn dus dubbele verliezers. Zij verliezen niet alleen het dominospel, maar ook hun eigen leven.

"Dubbelspel" is een dominospel, een overspeldrama maar ook een bloedstollend brok sociale misère. In de persoon van Nora is “Dubbelspel” een vlijmscherpe beschrijving van de sociale realiteit op Curaçao. Schoenen spelen daarbij opnieuw een belangrijke rol. Schoenen dit keer niet in de betekenis van een nederlaag bij een dominospel, maar in de betekenis van armoede. Nora’s zoon Ostrik kan niet naar school omdat Nora geen geld heeft om schoenen voor hem te kopen.

Boeboe had nog zo beloofd dat hij geld zou brengen als hij van het werk zou komen op zaterdagavond, maar als hij op zaterdagavond laat, zeg maar gerust in de eerste uren van zondag thuis komt, heeft hij zijn inkomsten van die dag als taxichauffeur, verbrast. Als Nora een paar uren later op weg naar de vroege ochtendmis de doodgraver Diego tegenkomt, trekt ze de stoute schoenen aan, en vraagt zij hem in haar diepe wanhoop om geld. Hij is wel bereid om haar wat te geven, maar als tegenprestatie moet ze dan wel met hem gaan liggen in een grafkelder. Zij stemt er mee in. Deels doet zij dit om wraak te nemen op Boeboe die haar voor de zoveelste keer in de steek had gelaten, maar deels ook omdat zij als moeder alles over heeft voor haar zoon Ostrik. Maar als later op dezelfde zondag mensen bij haar thuis naar het dominospel komen kijken, gebruikt Nora haar zuur verdiende geld om drank te kopen voor haar gasten! Aan het eind van de zondagmiddag heeft Nora dus weer geen geld om schoenen te kopen voor haar zoon Ostrik. De ijzeren ring van de armoede sluit zich weer meedogenloos.

Nu de hamvraag: Gaat “Dubbelspel over machismo?” Don Juan en Casanova zijn prototypes van macho’s. Er zijn twee verschillen tussen deze twee prototypes van macho’s. Het eerste verschil is dat Don Juan zuiver op papier heeft bestaan maar Casanova heeft daadwerkelijk bestaan. Hij leefde van 1725-1798. Een tweede verschil is dat terwijl Don Juan een hoffelijke vrouwenverleider is, Casanova een geobsedeerde vrouwenversierder is. Drie bekende hedendaagse macho’s zijn de oud-voorzitter van het IMF Dominique Strauss Kahn, de oud-premier van Italië Sylvio Berlusconi en de golfspeler Tiger Woods. Deze drie macho’s hebben alle drie iets tragisch. Promiscuïteit is hun Achilleshiel.

En nu de centrale vraag: zijn Janchi, Manchi, Boeboe en Chamon in hun gedrag te vergelijken met dat van Dominique Strauss Kahn, Sylvio Berlusconi en Tiger Woods? Niet in de verste verte natuurlijk. Het gaat in “Dubbelspel”om twee fatale driehoeksverhoudingen en niet om structurele promiscuïteit zoals dat eigen is aan macho’s. Mijn stelling is dat “Dubbelspel” niet gaat over machismo, maar over vrijheid en solidariteit. “Dubbelspel” gaat over de vrijheid om uit de gouden kooi van een ongelukkig huwelijk te stappen, zoals Solema doet, maar ook over een pleidooi voor solidariteit, voor een samenleving op coöperatiefsocialistische grondslag. Deze twee thema’s, vrijheid en solidariteit, komen ook terug in de andere romans van Frank Martinus Arion.

Ik wil dit essay besluiten met een gedicht van mij dat geïnspireerd is op een vrouw die getrouwd is met een echte macho. Het is een soort schietgebed en het gedicht heet “Liefde is een rozenkrans”.



Liefde is een rozenkrans
 
Liefde is een rozenkrans,
is hopen en bidden
dat jouw lippen
altijd vurig zullen zijn.
 
Liefde is een rozenkrans
is bidden en hopen
dat wij over water lopen
en niet weer over hete kolen.
 
Liefde is een rozenkrans
is jou weer een kans te geven,
en de hemel smeken
dat je je leven zult beteren.



© Walter Palm